Авах гээхийн ухаанаар хандаарай

Өнөөдөр миний бичих зүйл бол миний амьдралын тухай юм. Миний амьдралд гарсан өөрчлөлтүүд болон сургамж авсан бүүр амьдралын зорилго болсон зүйлс их байж дээ

Миний балчир нас : Би хэдтэй байснаа сайн сандаггүй юм магадгүй мэдээ орсон цагаасаа байх эмнэлэгт байсанаа л сандаг юм багаасаа л их шар өвчин тусаж бие муутай хүүхэд байдаг байж билээ эмнэлэгт байхадаа өнөөдөр би гарна гээл тэр үеийн даавуун ууттай хувцасаа бариал өдөр өнгөрнө орой болхоор л сэтэглээр унаал орондоо ордог байж билээ . Ээж минь л хааяа эрэгхээр ирнэ тэр болгондоо хатаасан алимны компод чанаж авчирна ээж минь л намайг сайн ойлогдог байсан байх хамт хэвтэж байсан ах нарт намайг байнга захиж үлдээнэ тэнд хамт хэвтэж байсан ах нар их л сайхан ааштай ахнар байсан санагдана . Тэхдээ аавыгаа тэр үед огт сандаггүй байсаныг бодход над дээр огт ирдэггүй байсан байх.

Харин дараагаар нь эрка (Эрдэнэбат) ахыг их сандаг гэрийн хоол хүнсээ цуглуулхаар Хар хорин захруу их дагуулж явна тэр үед эвэрхий гэж өвчинтэй байсан санжийн их өвддөг байж билээ уйлахгүй байхыг хичээдэг ч үнхээр их өвдөөд байдаг байсан болхоор тэсэлгүй уйлаал байдаг ээж маань талбарлахдаа Эрка ахтай гараад тоглож байхдаа гулсуур дээрээс унаад хүний дотор эрхтэн болон булчинг заагалдаг нимгэн хальс ханзарч урагдан өвдөлт үүсэгдэг талаар хэлж байж билээ. Бас тэр үед Эрка ах барималын шавараар цэрэг их хийж тоголдог байж билээ намайг ойртуулдаггүй унтуулчаад тоголдог сэрхээр хураачихдаг  байж билээ.
Миний ээж амьдралын төлөө их тэмцэнэ анх эрээнээс бараа авчирж зарна тэрнээс өмнө багшийн дээдийн автобусны буудал дээр кекс хийж зардаг за тэгээд аавын хийж өгч чадаагүй бүгдийг л хийж өгсөн хүн дээ ээжийгээ их өрөвддөг байсан даа амьдрал мэдэхгүй арихчинтай амьдарлаа холбоод ёстойл гадаа гарч эр гэртээ ирэхээрээ ээжийн үүрэгээ гүйцэтгэнэ магадгүй ийм ээжийн буяанд би буруу замаасаа гарсан байх .
Би 2-р ангиасаа эхлээд их буруу замруу орсоон хулгай хийнэ худлаа хэлж хичээлээ таслана номоо аваачиж зарна хүүхэд дээрэмдэнэ хичээлийг бол огт хийдэггүй байлаа гэхдээ анхнаасаа ийм хүүхэд байгаагүй юм шүү гэртээ орхоос их айдаг ээж минь харийн орныг зорин ажил хийхээр яваад аав маань өдөр болгон хичээлээ тараад ирхээ зоддог ааваас минь өмөөрөх хүн өдөрийн цагаар хэн ч байдаггүй Эрка ахыг хэзээ ирэх бол гээд л хүлээдэг Эрка ах тэр үед миний ганц аврал байсан даа энэ янзаараа удах тусам би гэртээ орхоос айдаг хааяа нэг ээжийн талын эмээ (Залуу эмээ) ирхээр намайг аваад явх болвуу гэсэн найдвар тээгээд л авч явдаггүй л байсан магадгүй өөр шалтгаан байсан байхал даа аав гэдэг хүн ээжийн минь гэр бүлийг бүгдийн нь айдасд автуулдаг доромжилдог байсан болхоор тэр байх их ганцаардмал байсан даа тэгээл тэрний дараагаас хар бараан амьдрал маань эхэлсэн дээ буруу замаар орж гудамжны хүүхэд гэх нэрийг ч зүүж явсан даа тэр үед хамгийн их харамсаад бардаггүй нэг зүйл бол Чимэгбат эгчийн мөнгийг хулгайлсан явдал байлаа тэр үеээс намайг аавын талын хамаатны хүмүүс үзэн ядаж жигшисэн нүдээр харж хэн нь ч хэзээ ч уучлахгүй гэсэн нүдээр харж эхэлсэн дээ үнэндээ намайг өмгөөлж хамгаалах хэнч байхгүй болсон мэт санагдсан даа тэгээл гудамжинд гарж эхэлсэн дээ үнхээр ганцаараа тайван айдасгүй байж байвал хаана ч байсан яахав гэсэн бодол л байсан үүний дараа намайг гэртээ байлгаж чадахгүй болсон аавын талын өвөө (Батаа өвөө) намайг Залуу эмээгийнх рүү явуулсан даа тэр үед би 5 р ангид байсан тэр үеээс эхлэн би бүх муу зуршилаа арилгаж хүүхэд ямар орчинд амьдрах ётой болох тухай одоо байхгүй болсон ч амьддаа намайг засан авч хүүхэд шиг сэтгэлтэй ААВ гэх хүний хийж өгч чадаагүй бүхний хийж өгсөн ээжийн минь төрсөн ах Цэнгээ ах минь байлаа хэдий зан төлөвийн хувьд засарсанч хаяагдаж хоцорсон нэг зүйл бол хичээл ном минь байлаа би энэ шалтгаанаар 10 жилийнхээ 8 жилийг (60 D) гэх дүнгээр төгсөөд байлаа .Намайг 8 р анги төгөсдөг жил ээж минь ирсэн дээ ээжийн минь хэлсэн ганц үг амьдарлыг минь оронгоор нь эргүүлсэн би анх удаа ирээдүйгээ өөрөөр төсөөлж түүнийхээ төлөө тэмцэж эхэлсэн дээ энэ үг бол (Миний хүүгийн боломж дуусагүй өнөөдөрөөс эхлээд хичээгээд үз.....) гэсэн үгэнд урамшин өнөөдөрийг хүрсээн. Одоо бол тэр үедээ төсөөлж ч байгаагүй өөрийн гэсэн орон гэртэй унах унаатай бүхэл зүйл мөрөөдөл минт биелж дээ одоо бол хүүгээ сайн хүн болгож өсгөнө гэсэн ганц хүсэлтэй л явдаг даа

Хүн зөв бодолтой байж амдралтайгаа нүүр тулан сайхан амьдарлын төлөө зүтгэх хэрэгтэй

Их дэлгүүрт явж байтал нэг хүн миний өөдөөс инээмсгэлэн ирж надтай мэндэллээ. Тэр хүний царай их л танил харагдах боловч би тэр хүний нэрийг огтсанадаггүй ээ.
- Сайн уу, сайхан намаржиж байна уу? Би ч хариу мэндлээд
- Уучлаарай юу билээ? Би бүр мартаж орхисон байна ш дээ гэхэд.
- Яагаав тээр жил манайхыг “Дарь эх” д амьдарч байхад ирж байсан шүү дээ гэхэд би сая л нэг юм танилаа.
Хорин хэдэн жилийн өмнө би нэгэн тусламжийн байгууллагад ажиллаж байхдаа тарчиг ядуу амьдралтай айл өрхөд тусламжийн тариа будаа түгээх ажлаар явж байгаад Дарь эхийн нэг хорооны нийгмийн ажилтантай уулзсан юм
-Манай хороонд гачигдалтай нэлээн хэдэн айл бий. Гэхдээ Ганбаа гээд хог түүдэг нэг ах байдаг юм. Таван өнчин хүүхэдтэй. Эхнэр нь хагас жилийн өмнө нас барчихсан хэмээн танилцуулаад бидэнд тэр айлын хаягийг хэлж өгч билээ.
Би ч дотроо “Яана даа. Тавын таван өнчин хүүхэдтэй. Тэгээд хог түүж амьдарна гэж юу байхав дээ” хэмээн халаглан бодож билээ . Өчнөөн олон өнчин хүхэдтэй. Тэгээд хог түүж амьдардаг гэхээр л надад өөрийн эрхгүй хөөрхийлэлтэй дүр зураг төсөөлөгдсөн дөө. Ядуу зүдүү гэхээр л бохир заваан арчаагүй байх ёстой гэж бодож явдаг байсныг ч хэлэх үү. Үнэндээ би тэр үед гачигдал дутагдал, зовлон зүдгүүрийн талаар ямар ч ойлголтгүй байсан юм.
Харин Ганбаагийн хашаанд яваад ороход хашаа нь тун цэмцгэр цэвэрхэн байсныг хараад бага зэрэг гайхширснаа юунд нуух билээ. Гэрт нь ороход мөн л цэмцгэр цэвэрхэн. Ганбаа галаа түлээд сууж байлаа. Орон дээр нэг өлгийтэй хүүхэд унтаж байх юм. Хажууд нь угж харагдана. Хоёр охин аяга тавгаа угаагаад зогсож байв
-Сайн байна уу? Бид хорооноос танай хаягийг аваад танайд жаахан гурил будаа авч ирсэн юм гэхэд гэрийн эзэн
-Өө их баярлалаа. Би ч энэ хэдийгээ өлсгөчихгүй юмсан л гэж их бодох юм. Яахав дээ би гэж хүн хог дээрээс хөнгөн цагаан, зэс гууль цуглуулж л амьдралаа залгуулах юм даа. Би энэ хэдэн хүүхдүүдээ цэцэрлэг сургуульд оруулаад , бичиг үсэг сургаж, олны дунд хүмүүжүүлчихвэл ирээдүйд нь ихтус болно доо д гэж бодож явна. Та бүхэн манай энэ хэдэн хүүхдүүдийг л сургууль цэцэрлэгт оруулаад өгөх юм бол болох нь тэр. Би ч гэсэн санаа амар хогоо түүгээд, хоол ундаа залгуулаад байж дөнгөнө дөө гэж хэлж билээ. Үүнийг сонсоод би Ганбаа гэх энэ хүнийг өөрийн эрхгүй хүндэлж билээ
Түүнээс би хойш ядуу зүдүү амьдралтай хүн бүр арчаагүй сул дорой хүмүүс биш байдаг юм байна гэдгийг маш сайн ойлгож авсан даа. Хүүхдүүдийнхээ хүмүүжил, боловсролын төлөө санаа тавьж суугаа цэвэрч нямбай, ажилсаг хичээнгүй, сайн аавтай би тийнхүү анх уулзаж байснаа саналаа .
- Өө би санаалаа саналаа. Танайх одоо хаана байна. Хүүхдүүд том болсон уу?
- Өлгийтэй байсан бага нь сая сургуулиа төгссөн. Охидууд маань бүгд нөхөр хүүхэдтэй болцгоосоон. Би ч өвөө болсон шүү дээ. Харин би одоо хүүгийндээ амьдарч байна. Манай хүүгийнх маань “Алтай “хотхонд байдаг юм. Одоо бид хэд цөмөөрөө сайхан амьдарч байгаа. Үүнийг сонсоод зогсч байхдаа би “Хүн хэчнээн ядарч туйлдсан ч зөв бодолтой явах юм бол ямар ч зовлон бэрхшээлийг даван туулж сайн сайханд хүрч чаддаг юм байна даа” хэмээн бодож билээ. Ганбаа бидэнтэй уулзаж ярилцаж байхдаа ганц ч гомдол харууслын үг цухуйлгаагүй бөгөөд хэн нэгнийг буруутган шүүмжлээгүй гэдгийг би сайн санадаг юм.
Өөрийнхөө зовлон зүдгүүрт бусдыг буруутгалгүй. Өнөөдрийнхөө зовлон зүдгүүртэй нүүр тулан ирээдүйнхээ сайн сайхныхаа төлөө санаа тавьж, тэмцсээр ирсэн Ганбаа маань өнөөдөр амар түвшин, сайн сайхан амьдарч байгаа нь бурхан түүнийг харж үзсэн гэлтэй.
Ядарч зүдэрч явсан ч эрүүл сэтгэхүй, зөв бодолтой амьдарч болдгийн нэгэн жишээ энэ буй за.

Энгийн зохиол

Сайн байна уу та бүхэнд  энэ өдөрийн мэндийг хүргий би өөрт тохиолдсон хачирхалтай ч гэмээр нэг зүйлийг бичиж сонирхуулах гэсэн юм манайх өлзийт хороололд  байдаг энгийн л нэг айл хоёр идэхгүй ч хоосон хонодоггүй тийм л айл нэг өдөр өглөө хичээлдээ автобусанд сууцан явж байтал нэг ах автобус зогсоогоод суув их л ярасан байсан харахнээ их л сайхан хувцастай цаг бөгжинд нь ойр хавийн хүмүүсийн нүд унаал явсаар байгаад төв номын сан дээр хамт буулаа би ч түрүүлж буугаао алхаж байтал араас хүн дуудах шиг болсын ахын дүү байжээ наанаа зогс гээд л дуудаж гарваа би ч зогсоло тэгсэн нөгөө ах чинь гарнаас атгаж аваад миний түрүүвчийг өгөөдөх гэдэг байгаа  би аваагүй гэдгээ хэлээд уурлах гэсэн чинь чи авсан аваад хэнд дамжуулав би чамшиг юмнуудыг мэднэ бүлэглэж хулгай хийдэг биз дээ гээд л хардаж эхэлвээ хулгайч царайлчихаад чи л авсан гэхэд их уур хүрч билээ ээжий минь хэд хэд нөхөж өгөн өвөлын өмд оосор нь тасарсан хуучин цүнхтэй халтар хуучин аавын үлдээсэн  куртик энгээд бодохоор нэрээл хулгайч шиг харагдаж байсан байх л даа миний аав гэж хүн эхнэр 2хүүхэдээ хаяад явахдаа үлдээсэн хэдхэн юмний нэг нь энэ куртик тэр өдөр хичээлээ тасалаад  өдөржингөө цагдаагийн газар өнжиж билээ үдээс хойш болход  намайг байцааж байсан цагдаа ах явж болноо гэв жинхэн хулгайч нь баригдсан гэнэ лээ гэсэн цагдаагын газараас гарч явахдаа өөрийн эрхгүй гомдолын нульмас мэлмэрээд гарч явсан чинь нөгөө ах өөдөөс ирж явна нулимсаа харуулахгүй гэсэндээ бушуухан зөрөөд гарах гэж байтал бугуйнаас бариад ахыгаа уучилаарай миний дүү хоол идэснүү ах нь хоол авч өгий гэхэд нь гараа татаад зугээрээ гэ хэлээд гэрлүүгээ явлаа автобусанд суухад л их өлсөж байгаагаа мэдвээ замын турш нөгөө ахын занаж сайхан амьдралтай болхоороо өшөөгөө авах юм бодоол өглөө гархад байсан жоохон гамбир байгаа болвуу гэж бодсоор л харьж билээ

Тэгсэн маргааш нь их завсаралгаанаар кирмаанд байсан гамбираасаа эмтлээд идэж суутал нөгөө ах чинь намайг сураглаад ороод ирвээ хамгын арын ширээнд  амьхандаа хүүхэдүүдийн харцнаас нуугдаад гамбираа идэж байхад чинь за энэ ч яахав тэгээд уулзаад  орой хичээл тархаар гэрт маань будаа гурил мах өгий гэвээ мэдээж манайд хэрэгтэй байсан за бас хичээл таслуулсан юм чинь  гэж бодоод авхаар болвоо гурил будаа мах ногоо аваад гэрлүү явх замд бид хоёр юуч яарисангүй ээж маань их санаа зовсондоо яахан вээ зүгээр дээ гээд л байж билээ  энэ өдөрийг би хэзээч мартдаггүй  1997 оны 11 сарын 7 Учир нь энэ хүн миний хадам аав болсын надтай уулзадаг өдөр машин нь эвдрээд  явж байсан байна лээ бас 1 охинтой яахав манай эхнэрын хувьд айлын ганц хүүхэд болхоор их эрх л дээ тэхдээл 2 хүүхэдийн аав болгож өгсөөн хүний амьдрал их сонин юм даа

№1 2015.10.26

өнөөдөр их цас орлоо. Шинэ жил өнөө маргаашгүй болох гэж байгаа юм шиг л догдолоод байх юм. Би багын л их баярт дуртай хүүхэд байлаа. Магадгүй 90 ээд оны хүүхэдүүд хэцүү тарчиг үед төрсөн болхоор баяр т их ач холбогдол өгдөг байх. Тэр үед ч сайхан байж дээ яадаж л хүн шиг хүмүүс байсан цаг өнөөгийн бид хүнийг  матераллаг байх тусмаа сайн хүн гэж бодох болж дээ цаад утга нь хүндээ бишил дээ зүгээр долигнох маягаар Уул нь нүдэнд харагддаггүй гарт баригддаггүй өөр нэг юм л хүнийг хүн бологдог шиг санагдах юм. Миний бага нас
Үүнийг хангалттай ойлгуулхаар хэцүү байлаа ээж минь л намайг болон дүүг минь хүний дайтай амьдарах гарааг тавьж өглөө ААВ гэж хүн үнхээр амьдрал ойлгох нь битгий хэл наад захийн хүн гэдэг ойлголтоо ч алдсан хүн байлаа хүний гаран дээр бөмөрөөл тэр өглөгөөр нь манай гэр бүл амьдарна. Энэ ААВ гэж хүний зүтэглээр манай гэр бүл хатуу хүтүүг туулалаа 10 жилийн 7-р анги хүртлээ ааваасаа айж ичиж хол байхгүйл бол амьдрал яамар ч утаггүй ирээдүйгүй гэдгийг мэдэж байлаа ААВ ын хувьд архи их ууна дээрээс нь олон эмэгтэйчүүдтэй уулзана өөрт нь хэрэгтэй юм уу байх газаргүй болтол нь хүмүүс гадуурахсан үед л гэр бүлээ хайж ирдэг байлаа ирхээрээ зүгээр байна гэж үгүй ээжийг зодно намайг зодно сүүлд нялх дүүд минь хүртэл гар хүрдэг болсон 
Ийм хүнээс таний амьдарлын зорилого юу вэ гэж асуувал их инээдтэй юм хэлэх байх харин таний хүсэл юу вэ гэж асуувал сайн яарих биз. Ийм аавтай хүүхэдийн
ганц хүсэл тайван айдасгүй амьдрал
Үүнээс юу урган гарч байна вэ гэвэл та гэр бүл гэдэг модыг услаал тордоод байвал тэр мод өнгө нэмээл боловсороол үр шимээ өгж эхэлнэ аан харин үл тоогоол анхаарахгүй хаяж яаваад байвал тэр мод үхнэ үхэхдээ зүгээр ч үхэхгүй
шарилж болж хувираад бусдын модыг сүйдэлж эхэлнэ энэ бол МОНГОЛ УЛС-ын амин сүнс болсон гэр бүлийн тухай асуудал